Η αντίληψη της πραγματικότητας και η καταγραφή της από το ντοκιμαντέρ περνάει από διάφορες φάσεις μέσα στα περίπου 120 χρόνια της κινηματογραφικής τέχνης.
Αν και η χρονική διάρκεια δεν είναι μεγάλη , εντούτοις χαρακτηρίζεται από τομές στην τεχνολογία με αποτέλεσμα τεράστιες αλλαγές στην δυνατότητες καταγραφής του ήχου και της εικόνας και την μετάβαση από την τεράστια κινηματογραφική μηχανή - που ή κίνηση της στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν ένα απαιτητικό έργο - στην εκπληκτικών δυνατοτήτων «κινηματογρaφική μηχανή» του I Phone 11.Η κάμερα πέρασε από τα χέρια του παρατηρητή /δημιουργού στα χέρια του αντικειμένου της παρατήρησης . Σε μία συνεχή εναλλαγή ρόλων , το άτομο στα πλαίσια της κοινωνίας του IoT ( Internet of Things ) γίνεται ταυτόχρονα δημιουργός περιεχομένου μέσα από την καταγραφή και ερμηνεία της πραγματικότητας και αντικείμενο περιεχόμένου . Η παραγωγή φιλμικού κειμένου , με την έννοια του footage , είναι στον 21οαι. διαδικασία με απόλυτα διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά. Για τον Bill Nichols , τα ντοκιμαντέρ , όπως και τα αφηγηματικά φιλμ, αλλάζουν και έχουν την δική τους ιστορία μέσα στο πέρασμα του χρόνου . Κάθε γενιά αντιλαμβάνεται την έννοια της ρεαλιστικής απεικόνισης με διαφορετικό τρόπο και κάθε εποχή διαμορφώνει τις δικές της , ξέχωρες στρατηγικές για την απεικόνιση της πραγματικότητας (Rosenthal,Corner).
To Cinema Verité αξιοποίησε τις τεχνολογικές δυνατότητες των φορητών συσκευών καταγραφής ήχου και εικόνας της εποχής του εξασφαλίζοντας αμεσότητα και ρεαλισμό για το κοινό που άφηνε πίσω του τα ντοκυμαντέρ του Grierson (Rosenthal,Corner ). Η διαφάνεια του Cinema Verité καταγράφει την δράση και αφήνει ασχολίαστη την πραγματικότητα που διαμορφώνεται από την δράση.Σε αντίθεση με την απόσταση που κρατά το Cinema Verité από οποιαδήποτε ερμηνεία,στρατευμένα ντοκιμαντέρ κοινωνικοπολιτικού χαρακτήρα θέτοντας ως κέντρο τους πρόσωπα που καταθέτουν τις δικές τους βιωματικές εμπειρίες με την κάμερα να καταγράφει απόψεις και σχόλια μέσα από «συνέντευξη» / « κατάθεση μαρτυρίας » .Με το πέρασμα του χρόνου τα αυτο-ανακλαστικά (self-reflexive) ντοκυμαντέρ άφησαν χώρο και για την κατάθεση της άποψης του δημιουργού μέσα από τίτλους ,voice-over , ποικίλες αισθητικές παρεμβάσεις μέσα από τις συνεχώς αυξανόμενες τεχνολογικές δυνατότητες . Η ψηφιακή εποχή μεγιστοποίησε τις δυνατότητες του δημιουργού ντοκυμαντέρ για παρέμαση στην καταγραφή , σχολιασμό και ερμηνεία της πραγματικότητας αναδεικνύοντας τον δημιουργικό ρόλο των συντελεστών παραγωγής ενός ντοκυμαντέρ : η αυστηρά ρεαλιστική καταγραφή της πραγματικότητας συνδιάζεται και με την δημιουργία παραγωγής νοήματος μέσα από τις αισθητικές και άλλες επιλογές .
O Vertov, στα 1920, υποστήριξε ότι ο ρόλος του κινηματογράφου ήταν αυτός του αφυπνητή συνείδησης , ο οποίος χρησιμοποιώντας την λογική της κάμερας– μάτι θα δημιουργούσε την Κινηματογρaφική Αλήθεια (Kino Pravda). Ο σχολιασμός και η ερμηνεία θα έδιναν ένα ουσιαστικότερο νόημα στα απλά γεγονότα της καθημερινότητας μέσα από διαδικασίες απομυθοποίησης της κινηματογραφική διαδικασίας και ταυτόχρονα αναγνωρίζοντας στον κινηματογραφιστή την ιδιότητα του εργαζόμενου , πέρα από αυτήν του καλλιτέχνη- δημιουργού . Με την αύξηση της συνειδητότητας του θεατή στόχευε στην συλλογική ωριμότητα στην θέαση και στην αντίληψη της πραγματικότητας .
Remake
Chronicle of
a summer
Ο Rouch στο Chronicle of a Summer αξιοποίησε την δυνατότητα της καταγραφής απόψεων στο πεδίο με τα φορητά κασετόφωνα . Η συνέντευξη , η δήλωση , ο σχολιασμός μπορούν να γίνουν « επί τόπου» και ακολουθώντας το κινηματογραφικό αντικείμενο του ενδιαφέροντος του ο κινηματογραφιστής μπορεί να εισβάλλει στην πραγματικότητα των δρώντων ατόμων , να την παρατηρήσει , να την σχολιάσει ή μήπως και να την αλλοιώσει μέσα από την ίδια την διαδικασία της καταγραφής ? Ο εθνογράφος - δημιουργός ντοκιμαντέρ έρχεται αντιμέτωπος με μία σειρά προβληματισμών που αφορούν στην παρουσία της κάμερας . Αλλοιώνει την πραγματικότητα η εισβολή της κάμερας , πότε δικαιολογείται η παρουσία της , ποιός είναι ο ρόλος και οι υποχρεώσεις του κινηματογραφιστή και σε ποιό ιδεολογικό πλαίσιο αναφέρεται ? Το Chronicle of a Summer θέτει το ερώτημα μέσα από την ντοκιμενταρίστικη ματιά του Rouch για το κατά πόσο η κάμερα αλλοιώνει τις ειλικρινείς αντιδράσεις των συμμετεχόντων στην διαδικασία της καταγραφής . Στα 1960 η κάμερα είναι ακόμη στα χέρια του κινηματογραφιστή .Από την αρχή του ντοκιμαντέρ , εμφανίζονται οι ερευνητές πάιρνοντας ενεργό ρόλο μπροστά στην κάμερα , και σε όλη την διάρκεια της ταινίας , συμμετέχουν και διαμορφώνουν τα γεγονότα (The New Yorker, 2013).Το Chronicle of a Summer αμφισβήτησε τόσο την επίσημη γαλλική λογοκρισία που κυριαρχούσε στην γαλλική πολιτική κάνοντας ταυτόχρονα την σύνδεση με το κυρίαρχο μοτίβο του φιλμ , την ευτυχία του ατόμου , θίγοντας τον πόλεμο στην Αλγερία, ένα θέμα ιδιαίτερα ευαίσθητο για την πολιτική και την λογοκρισία στην Γαλλία εκείνη την εποχή ( The New Yorker , 2013 ).
Το πέρασμα δεκαετιών από τότε που ο Grierson χρησιμοποίησε τον όρο ντοκιμαντέρ δεν έχει ξεκαθαρίσει το τοπίο γύρω από τα όρια του τι είναι και τι όχι ντοκιμαντέρ , με τον όρο να προβληματίζει τόσο τους θεωρητικούς όσο και τους δημιουργούς και το κοινό ( Eitzen,1995). Χαρακτηριστικά παραδείγματα “fact based” ταινιών , όπως το JFK (1992) και το Malcolm X (1992) δημιουργούν συζητήσεις και προβληματισμούς σχετικά τα όρια του πραγματικού και την κινηματογραφική αφήγηση . Το ντοκιμαντέρ , είτε με τον ρόλο του φιλμ που μεταφέρει ένα μύνημα είτε ως προιόν έρευνας και αναπαράστασης γεγονότων μέσα από μία
« δημιουργική καταγραφή της πραγματικότητας » , κατά τον προσφιλή ορισμό του Grierson ,
(Eitzen ,1995) παραμένει στο κέντρο των συζητήσεων με τις νέες τεχνολογίες και την επίδραση του ψηφιακού σύμπαντος , να έχει ασύλληπτα πλέον διερύνει τα όρια του . Για τον Nichols , στο βιβλίο του «Αναπαράσταση της πραγματικότητας » τίθεται το ζήτημα των θεωρητικών ερωτημάτων που καλούνται να εντοπίσουν και να θίξουν τα ντοκιμαντέρ . Σε αυτήν ακριβώς την διαδικασία εκτιμά ότι βρίσκεται η ουσία του ντοκιμαντέρ ( Eitzen , 1995).
Οι compact μορφές φωτογραφικών /κινηματογραφικών μηχανών με το μικρό μέγεθος και τις εκπληκτικές τεχνολογικές δυνατότητες ,οι «έξυπνες»τηλεφωνικές συσκευές με τις δυνατότητες ποιοτικής καταγραφής ήχου και εικόνας άλλαξαν απόλυτα τις συνθήκες, το διαδίκτυο με την άμεση μεταφορά ήχου και εικόνας 24/7 άλλαξε την θέση της κάμερας . Η κάμερα δεν είναι πλέον στα χέρια του κινηματογραφιστή και μόνο .
Το ντοκιμαντέρ ταυτιζόταν με τον κινηματογράφο και την τηλεόραση και καθώς νέες μορφές ντοκιμαντέρ εμφανίστηκαν , απόλυτα προσαρμοσμένες στην ψηφιακή πραγματικότητα , ήταν αναπόφευκτος ένας ουσιαστικός μετασχηματισμός . Η αλληλεπίδραση του κοινού με το ντοκιμαντέρ είναι στο κέντρο αυτής της μετασχηματιστικής διαδικασίας και διακρίνονται τόσο οι νέες μορφές ντοκιμαντέρ όσο και οι νέες και χρήσεις τους (Matthew et.al.,2009). Οι θεατές έχουν δυνητικά ένα νέο ρόλο συμμετέχοντας με ποικίλους τρόπους στην διαδικασία παραγωγής φιλμικού περιεχομένου . Το κοινό πλοηγείται σε εικονικό περιβάλλον, συμμετέχει σε «συνομιλίες » και στη δημιουργία περιεχομένου με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ερωτήματα σχετικά με την επιρροή του ντοκιμαντέρ στις κοινωνικές σχέσεις και δομές (Matthew et.al.,2009) . Είναι σημαντικό να γίνουν σαφή θεωρητικά ερωτήματα σχετικά με την επίδραση του ντοκιμαντέρ στον κοινωνικό πολιτισμό καθώς η πραγματικότητα που πλέον αποτελεί αντικείμενο των νέων μορφών ντοκιμαντέρ είναι ιδιαίτερα ευάλωτη . Τίθενται σοβαρά ζητήματα καθώς υπεισέρχεται η έννοια της διαδραστικότητας και η παραγωγή ντοκιμαντέρ , η προσανατολισμένη σε ζητήματα κοινωνικού χαρακτήρα , έχει σημαντική επίδραση στους πολίτες , σε όσους ασκούν πολιτική , σε οργανισμούς, και σε εκπαιδευτικούς φορείς (Whiteman , 2009). Ο Nichols (1983), ως σχετική με το ζήτημα της διαδραστικότητας (interactivity) αναφέρει την έννοια « φωνή » , και προβληματίζεται γύρω από τους τρόπους που χρησιμοποιούν τα ντοκιμαντέρ για να προβάλλουν μια συγκεκριμένη θέση στο κοινό μέσα στο κινηματογραφικό και τηλεοπτικό πλαίσιο εκφράζοντας την άποψη του δημιουργού /παραγωγού , φιλμικού περιεχομένου στο ντοκιμαντέρ . Η διαδραστικότητα μέσα από διαδικτυακές πλατφόρμες έχει ταυτόχρονα σοβαρή επίπτωση στην αισθητική και ουσιαστική επίδραση στους τρόπους παραγωγής και διανομής φιλμικού περιεχομένου ( O'Flynn,2012)